అసలు ఈ తాలిబాన్లు ఎవరు?

8/20/2021
అఫ్గానిస్తాన్‌లో అమెరికా సేనలు 2001లో తాలిబాన్లను అధికారం నుంచి తొలగించిన తరువాత వారు నెమ్మదిగా శక్తిని పుంజుకుంటూ అఫ్గానిస్తాన్ భూభాగాన్ని ఆక్రమించుకోవడం మొదలుపెట్టారు.

రెండు దశాబ్దాల పాటు సాగిన యుద్ధం తర్వాత ఈ ఏడాది సెప్టెంబరు 11 నాటికి అఫ్గాన్ భూభాగం నుంచి అమెరికా తన సేనలను పూర్తిగా ఉపసంహరించుకుంటామని ప్రకటించింది.

మరో వైపు, తాలిబాన్లు మాత్రం అఫ్గాన్ మిలటరీ అవుట్ పోస్టులు, గ్రామాలు, పట్టణాలు, ప్రధాన నగరాల్లో తమ ప్రాబల్యాన్ని పెంచుకుంటున్నారు. దీంతో, వారు మరో సారి ప్రభుత్వంపై తిరుగుబాటు చేస్తారన్న భయాలు అఫ్గాన్‌లో కనిపిస్తున్నాయి.

2018లో తాలిబాన్లు నేరుగా అమెరికాతో చర్చలు జరపడం మొదలుపెట్టారు. చివరకు దోహాలో ఫిబ్రవరి 2020లో రెండు వర్గాలు శాంతి ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకున్నాయి.

ఆ ఒప్పందాన్ని అనుసరించి అఫ్గానిస్తాన్ నుంచి అమెరికా తమ సేనలను ఉపసంహరించుకునేందుకు, తాలిబాన్లు అమెరికా సేనలపై దాడులు జరపకుండా ఉండేందుకు అంగీకారం కుదిరింది.

తాలిబాన్ల నియంత్రణలో ఉన్న ప్రాంతాల్లో మిలిటెంట్ గ్రూప్ అల్ ఖైదా లేదా ఇతర మిలిటెంట్ గ్రూపులను తమ కార్యకలాపాలు నిర్వహించేందుకు అనుమతించకూడదన్నది కూడా ఈ ఒప్పందంలో ఉంది.

వీటితో పాటు జాతీయ శాంతి చర్చలు నిర్వహించేందుకు ముందుకు కదలాలని కూడా నిర్ణయించుకున్నారు.

కానీ, ఈ ఒప్పందం చేసుకున్న మరుసటి సంవత్సరమే, తాలిబన్లు అఫ్గాన్ భద్రతా దళాలను, పౌరులను లక్ష్యంగా చేసుకోవడం ప్రారంభించాయి. ప్రస్తుతం అమెరికా ఆ దేశం నుంచి వైదొలుగుతున్న నేపథ్యంలో తాలిబాన్లు దేశవ్యాప్తంగా తమ ప్రాబల్యాన్ని పెంచుకుంటున్నారు.

అధికార పీఠం పైకి..
తాలిబాన్ అంటే పష్తో భాషలో విద్యార్థులు అని అర్థం. అఫ్గానిస్తాన్ నుంచి సోవియట్ దళాల ఉపసంహరణ తరువాత 1990ల తొలినాళ్లలో ఉత్తర పాకిస్తాన్‌లో తాలిబన్ ఉద్యమం మొదలైంది.

పాకిస్తాన్‌లోని ఆదివాసీ ప్రాంతాల్లో పఖ్తూన్ హక్కుల కోసం మొదలైన ఈ ఉద్యమం మొదట్లో మత సంస్థలలోనే కనిపించేది. సున్నీ అతివాద ఇస్లాం బోధలు చేసే ఈ మత సంస్థలకు నిధులు చాలా వరకు సౌదీ అరేబియా నుంచి అందేవి.

తమకు కనుక అధికారం వస్తే పాకిస్తాన్, అఫ్గానిస్తాన్‌ల మధ్య ఉండే పఖ్తూన్ ప్రాంతంలో 'కఠినమైన షరియా లేదా ఇస్లాం చట్టాన్ని అమలు చేసి శాంతిభద్రతలు నెలకొల్పుతామని తాలిబన్లు అక్కడి వారికి హామీ ఇచ్చారు.

నైరుతి అఫ్గానిస్తాన్‌ నుంచి తాలిబాన్లు తమ ప్రాబల్యం వేగంగా పెంచుకున్నారు.

సెప్టెంబరు 1995లో ఇరాన్ సరిహద్దుల్లో ఉన్న హెరాత్ ను స్వాధీనం చేసుకున్నారు.

సరిగ్గా ఒక్క సంవత్సరం తర్వాత అఫ్గాన్ ప్రభుత్వంపై తిరుగుబాటు చేసి అధ్యక్షుడు బుర్హనుద్దీన్ రబ్బానీను పదవి నుంచి తప్పించారు. రాజధాని కాబూల్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. సోవియెట్ ఆక్రమణలను అడ్డుకున్న అఫ్గాన్ ముజాహిదీన్ వ్యవస్థాపకుల్లో రబ్బానీ ఒకరు.

1998ల నాటికి తాలిబాన్లు 90 శాతం ఆఫ్గనిస్తాన్‌ను తమ స్వాధీనంలోకి తీసుకున్నారు.

అఫ్గానిస్తాన్ నుంచి సోవియెట్ సేనలు వైదొలిగిన తర్వాత ముజాహిదీన్ సభ్యుల మధ్య ఉన్న అంతర్యుద్ధంతో అఫ్గాన్లు అలసిపోయారు. దాంతో, వారు తాలిబాన్ల రాకను ఆహ్వానించారు.

తొలినాళ్లలో, దేశంలో అవినీతిని అణచివేయడంలో, చట్ట వ్యతిరేక కార్యకలాపాలను అరికట్టడంలో, వాళ్ళ అధీనంలో ఉన్న రోడ్లు, ప్రాంతాలను వ్యాపారాభివృద్ధికి అనువుగా చేయడంతో తాలిబన్లు బాగా పాపులారిటీ సంపాదించారు.

కానీ, వీటితో పాటు తాలిబన్లు శిక్ష పడిన హంతకులను, మోసం చేసినవారిని బహిరంగంగా ఉరి తీయడం, దొంగతనం చేసిన వారికి కాళ్లు చేతులు విరిచి అంగవికలులను చేయడం లాంటి ఇస్లామిక్ శిక్షలను కూడా ప్రవేశపెట్టారు.

పురుషులందరూ కచ్చితంగా గెడ్డం పెంచుకోవాలని, మహిళలు బురఖా ధరించాలనే నియమాలను కూడా విధించారు.

టెలివిజన్, సినిమాలు చూడటాన్ని, సంగీతం వినడాన్ని నిషేధించారు. 10 ఏళ్లు నిండిన అమ్మాయిలను బడికి పంపడాన్ని కూడా ఆమోదించలేదు.

వారు మానవ హక్కులను కాలరాసి, సాంస్కృతిక విధ్వంసానికి పాల్పడ్డారనే ఆరోపణలు కూడా వచ్చాయి. 2001లో తాలిబాన్లు మధ్య అఫ్గానిస్తాన్ ప్రాంతంలో ఉన్న ప్రసిద్ధ బమియాన్ బుద్ధుని విగ్రహాలను కూడా నాశనం చేయడాన్ని దీనికి ఉదాహరణగా చెప్పవచ్చు. దీని పట్ల అంతర్జాతీయంగా ఆగ్రహం వెల్లువెత్తింది.

అయితే, తాలిబన్లకు రూపకర్త పాకిస్తాన్ అనే వాదనను మాత్రం పాకిస్తాన్ ఖండిస్తూ వచ్చింది. కానీ, తాలిబన్ల ఉద్యమంలో ముందు చేరిన అఫ్గాన్ మద్దతుదారులు పాకిస్తాన్‌లోని మదరసాలలో విద్యాభ్యాసం చేసి వచ్చారనే అనుమానం కూడా ఉంది.

తాలిబాన్లు ప్రభుత్వం పై తిరుగుబాటు చేసి అఫ్గానిస్తాన్‌లో అధికారం చేపట్టిన తర్వాత వారిని గుర్తించిన దేశాల్లో సౌదీ అరేబియా, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్‌తో పాటు పాకిస్తాన్ కూడా ఉంది. అలాగే, తాలిబాన్లతో దౌత్య సంబంధాలు తెంచుకున్న దేశాల్లో పాకిస్తాన్ ఆఖరి దేశం కూడా.

ఒక సమయంలో అయితే, పాకిస్తాన్ వాయువ్య భాగంలో తాలిబన్ల నియంత్రణలో ఉన్న ప్రాంతాల నుంచి పాకిస్తాన్‌ను అస్థిర పరుస్తామని కూడా బెదిరించారు.

అక్టోబరు 2012లో మింగోరా పట్టణంలో స్కూలు నుంచి ఇంటికి వెళుతున్న మలాలా యూసఫ్‌జాయిపై తాలిబాన్లు జరిపిన కాల్పులను అంతర్జాతీయ సమాజం తీవ్రంగా ఖండించింది.

రెండేళ్ల తర్వాత పాకిస్తాన్‌లోని పెషావర్‌లో స్కూలు పిల్లలపై జరిగిన దాడి పాకిస్తాన్‌లో తాలిబాన్ల ప్రాధాన్యాన్ని బాగా తగ్గించింది.

పాకిస్తాన్ తాలిబాన్‌కు చెందిన కనీసం ముగ్గురు ప్రముఖ వ్యక్తులు 2013లో అమెరికా జరిపిన డ్రోన్ దాడుల్లో మరణించారు. అందులో తాలిబాన్ల నాయకుడు హకీముల్లా మెహసూద్ కూడా ఉన్నారు.

అల్ ఖైదా స్థావరం
సెప్టెంబరు 2001లో న్యూయార్క్‌లో వరల్డ్ ట్రేడ్ సెంటర్‌పై జరిగిన దాడుల తర్వాత అఫ్గానిస్తాన్‌లో ఉన్న తాలిబన్ల పైకి ప్రపంచం దృష్టి మళ్లింది.

ఈ దాడుల్లో ముఖ్య నిందితులైన ఒసామా బిన్ లాడెన్‌కు, ఆయన చేపట్టిన అల్ ఖైదా ఉద్యమానికి తాలిబాన్లే ఆశ్రయం కల్పించారని ఆరోపించారు.

2001, అక్టోబరు 7న అమెరికా సేనలు అఫ్గానిస్తాన్ పై దాడులు నిర్వహించాయి. డిసెంబరు తొలి వారానికల్లా తాలిబన్ల అధికారం కూలిపోయింది.

అప్పటి తాలిబాన్ల నాయకుడు ముల్లా మొహమ్మద్ ఒమర్, ఇతర సీనియర్ నాయకులు, బిన్ లాడెన్‌ సహా సేనలకు పట్టుబడకుండా తప్పించుకున్నారు.

పాకిస్తాన్‌లోని క్వెట్టాలో చాలా మంది సీనియర్ తాలిబన్ నాయకులు తల దాచుకున్నట్లు చెబుతారు. కానీ, ఇస్లామాబాద్ మాత్రం ఆ వాదనను ఖండించింది.

అధిక సంఖ్యలో విదేశీ సేనలు ఉన్నప్పటికీ కూడా, తాలిబాన్ నెమ్మదిగా తమ శక్తిని పుంజుకుని, అఫ్గానిస్తాన్‌లో తమ ప్రాబల్యం పెంచుకుంది. దాంతో, దేశంలో చాలా ప్రాంతాల్లో అభద్రత నెలకొనడంతో పాటు, దేశంలోతిరిగి 2001 నాటి పరిస్థితులు, హింస చోటు చేసుకోవడం మొదలయింది.

కాబూల్ పై తాలిబాన్లు చాలాసార్లు దాడులు చేశారు. సెప్టెంబరు 2012లో నాటో శిబిరం పై తీవ్ర స్థాయిలో దాడి చేశారు.

2013లో తాలిబాన్లు ఖతార్‌లో తమ ఆఫీసును తెరవడానికి ప్రణాళికలను ప్రకటించగానే, శాంతి చర్చలు జరుగుతాయనే ఆశలు వ్యక్తం అయ్యాయి.

కానీ, ఒక అపనమ్మకం అయితే మాత్రం అన్ని వైపులా తీవ్ర స్థాయిలోనే మిగిలిపోయింది. హింస కూడా కొనసాగింది.

పాకిస్తాన్‌లోని ఒక హాస్పిటల్‌లో ఆరోగ్య సమస్యలతో ముల్లా ఒమర్ మరణించడాన్ని రెండు సంవత్సరాల పాటు దాచిపెట్టినట్లు ఆగస్టు 2015లో తాలిబాన్లు అంగీకరించారు. ఆ తర్వాత నెలలోనే, కొన్ని వారాల పాటు జరిగిన అంతర్యుద్ధాన్ని పక్కన పెట్టి, ముల్లా ఒమర్ డిప్యూటీగా పని చేసిన ముల్లా మన్సూర్‌కు తమ నాయకునిగా మద్దతు తెలుపుతున్నట్లు తాలిబన్లు ప్రకటించారు.

అదే సమయంలో, తాలిబాన్లు 2001లో ఓడిన తర్వాత మొదటిసారి అఫ్గాన్ రాజధానిని స్వాధీనం చేసుకున్నారు.

వ్యూహాత్మకంగా ముఖ్యమైన కుందుజ్ నగరాన్ని ఆధీనంలోకి తీసుకున్నారు.

మే 2016లో అమెరికా నిర్వహించిన డ్రోన్ దాడుల్లో ముల్లా మన్సూర్ మరణించారు. ఆయన స్థానాన్ని మౌలావి హీబాతుల్లా అఖుండ్ జాదా చేపట్టారు. ఇప్పటికీ ఈ బృందం ఆయన ఆధీనంలోనే ఉంది.

దారుణంగా మారిన దీర్ఘకాలిక యుద్ధం:

అఫ్గానిస్తాన్‌లో గతంలో పత్రికల్లో పతాక శీర్షికలుగా కనిపించిన మరణ వార్తలు ఇప్పుడు మామూలు విషయాలైపోయాయి. ఆ దేశంలో సైన్యం మీద తాలిబాన్, ఇతర మిలిటెంట్ గ్రూపుల దాడులు నిత్యకృత్యమయ్యాయి. ఈ ఎడతెగని ఘర్షణలో ఎంతో మంది ప్రాణాలు కోల్పోతున్నారు.

ఈ యుద్ధానికి ఎప్పుడు తెరపడుతుందన్నది ప్రస్తుతానికి జవాబు లేని ప్రశ్న.

2001లో అమెరికా ఆధ్వర్యంలో అఫ్గాన్‌లో దాడులు జరిగిన అనంతరం పరిస్థితి క్షీణించడం మొదలైంది. ప్రస్తుతం దేశమంతటా తీవ్రమైన అభద్రత అలముకుంది. గత పదిహేడేళ్లలో ఎన్నడూ లేనంత ఎక్కువ భూభాగాన్ని తాలిబాన్లు తమ అధీనంలోకి తెచ్చుకున్నారు.

అమెరికా చరిత్రలోనే అత్యంత సుదీర్ఘ కాలంపాటు సాగుతున్న యుద్ధమిది. రోజులు గడిచే కొద్దీ అక్కడ పరిస్థితి మరింత జటిలమైంది. దాడులు మరింత తరచుగా, తీవ్రంగా, విస్తారంగా, భయానకంగా జరుగుతున్నాయి. అటు తాలిబాన్లు, ఇటు అమెరికా/నాటో సహకారంలో పనిచేస్తున్న అఫ్గాన్ ప్రభుత్వ బలగాలు పరస్పరం పై చేయి సాధించేందుకు తీవ్రంగా ప్రయత్నిస్తున్నాయి.

ఆగస్టు 10న తాలిబాన్లు రాజకీయంగా కీలకమైన ‘ఘజ్ని’ ప్రావిన్సులోకి అడుగుపెట్టారు. కానీ అఫ్ఘాన్‌ సేనలు... అమెరికా మద్దతుతో జరిగిన వైమానిక దాడుల సహాయంతో వారిని వెనక్కు పంపాయి. ఈ ఏడాది మే 15న తాలిబాన్లు పశ్చిమ అఫ్గానిస్తాన్‌లో ఇరాన్‌ సరిహద్దు దగ్గరగా ఉన్న ఫరా ప్రావిన్సులో అడుగుపెట్టారు.

ఇలా వాళ్లు ముందడుగు వేస్తున్నప్పుడల్లా జరుగుతున్న దాడుల్లో చాలామంది తాలిబాన్లు చనిపోతున్నారు. కానీ అలాంటి దాడులు వాళ్ల స్థైర్యాన్ని పెంచడంతో పాటు మరింత మంది తమ వైపు ఆకర్షితులయ్యేందుకు ప్రేరేపిస్తున్నాయి.

వందలాది యూఎస్, యూకే, ఇతర విదేశీ బలగాలకు చెందిన వాళ్లు హత్యకు గురైన హెల్మాండ్, ఖాందహార్ లాంటి ప్రావిన్సుల్లో ఎక్కువ భాగం ఇప్పటికీ తాలిబాన్ల అధీనంలోనే ఉంది. వీళ్ల దాడుల్లో చనిపోతున్న సామాన్య పౌరుల సంఖ్య కూడా అత్యధిక స్థాయికి చేరుకుంది.

ఐరాస లెక్కల ప్రకారం 2017లో దాదాపు పదివేల మంది పౌరులు ఈ దాడుల్లో గాయాల పాలయ్యారు. వాళ్లలో ఎక్కువమంది మృతిచెందారు. 2018లో ఆ సంఖ్య మరింత ఎక్కువవుతుందని అంచనా.


More news

Related News